Ko e Kosilio ‘Okalani mo hono fakamatala’i ‘o e ngaahi fili fakalotofonua

Ko hono fakanounou ‘eni ‘o e ngaahi fakamatala tefito fekau’aki mo e Kosilio ‘Okalani mo e anga ‘a e ngāue’aki ‘o e ngaahi fili fakalotofonua ‘i he ngaahi lea kehe.

Ko e fakaikiiki ‘o e fakamatala ‘oku ‘atā ke ma’u ia ‘i he www.voteauckland.co.nz ‘i he lea faka-Palangi.

Ko e hā ‘a e me’a ‘oku fakahoko ‘e he Kosilio ‘Okalaní 

Ko e Kosilio ‘Okalani ‘oku kau ‘i he taha ‘o e ngaahi kosilio lahi taha ‘i ‘Australasia.

‘Oku ne fakahoko ‘a e ngaahi tu’utu’uni fakapule’anga fakalotofonua kotoa pē mo hono fakahoko ‘o e ngaahi sēvesi ki he ngaahi komiunitī kotoa pē ‘i he vāhenga ‘Okalani. 

‘Oku fatongia’aki ‘e he kosilió ‘a e ngaahi me’a lahi ‘oku ne uesia ho’o mo’ui faka’aho, ‘o hangē ko e:

• ngaahi totongi kehekehe ‘oku ke totongí mo e ngaahi sevesi mo e koloa ‘oku totongi ‘e kinautolú 
• fakalakalaka fakalotokolo mo e ‘inivesimeni fakafa’unga (ki he fefononga’aki fakapule’anga, faka-e-fale nofo’angá)
• tali ki he tu’unga ‘o e ‘eá mo hono malu’i ‘o hotau ‘atakai fakanatula
• ‘ulungaanga fakafonua, famili mo e ngaahi ‘iveni fakasipoti
• ngaahi feitu’u va’inga ma’á e fānau mo e ngaahi paaka fakakolo
• ngaahi laipeli, senita mālōlō’anga mo e vai kaukau, mo e ngaahi fale fakakolo ke haea
• ngaahi lao fakafeitu’u ‘oku lava ‘o fakalue’i ai ho’o kulī
• ko e tu’unga lelei ‘o e vaí mei ho’o tepi vaí mo ia ‘i ho’o ngaahi matātahi fakafeitu’ú
• teuteu’i ke malu ange ki he kau heka pasikala mo e kau lue lalo takatakai ‘i he lotokolo mo e ngaahi senitā fakafeitu’u
• ngaahi sevesi lahi kehe, hangē ko e ngaahi taimi-tepile pasi, vakai’i ‘oku langa fakalelei e ngaahi fale lalahí, ngaahi lao ‘o e falekai ki he tu’unga mo’ui leleí, ngaahi laiseni ‘olokaholo mo e ‘aati fakapule’anga.

Founga hono fakahoko ‘e he Kosilio ‘Okalani ‘a e ngaahi tu’utu’uní 

‘Oku tokoni ‘emau sīpinga ‘o e pule’anga fakalotofonua ke feau ‘a e ngaahi fiema’u fakavahefonua mo fakalotofonuá pea ‘oku ne ‘oatu ki ‘Okalani ‘a e ngaahi nāunau ‘oku ne fiema’u ke tupu mo fakalakalaka ai. 

‘Oku vahevahe ‘a e ngaahi faitu’utu’uní ‘i he vaha’a ‘o e Kulupu Pulé mo e ngaahi poate fakalotofonua, pea ‘oku ‘i ai hona ngaahi ‘elia ‘oku na takitaha faitu’utu’uni ki ai:

• ‘Oku tokangataha ‘a e Sino Pulé ki he fakalūkufua mo e ngaahi tu’utu’uni kuo fokotu’utu’u lelei fakavahefonua. ‘Oku kau ki ai ‘a e pule kolo mo e kau memipa kosilio ‘e 20.
• ‘Oku fakafofonga’i ‘e he ngaahi poate fakakoló ‘a e ngaahi komiunitī ‘i honau ngaahi feitu’u mo fakahoko e ngaahi faitu’utu’uni ‘i he ngaahi ‘īsiu fakakolo, me’a ‘oku fakahoko, mo e me’angāue.

Ko hai ‘a e kau mēmipa fili 

Ko e kau mēmipa fili ‘oku fili ‘e he komiti fakakolo ke fakafofonga’i ‘a e kakai ‘o ‘Okalani. 

‘Oku nau fakahoko ‘a e ngaahi faitu’utu’uni ‘oku ne fakafuo ‘a e fakalakalaka ‘o e vāhenga ‘Okalani mo langa ‘a e ngaahi ngaahi komiunitī fakakolo mālohi. 

Ko e Pule ‘o e Koló 

Ko e Pule Koló ‘oku fili ‘e he tokotaha fili kotoa ‘i ‘Okalani pea ‘oku ne hoko ko e taki ‘o e Sino Pulé.

Kau Mēmipa ‘o e Kosilió 

’Oku fili ‘e ha kakai ‘oku nau filí ha kau mēmipa kosilió ‘e 20 ke nau fakafofonga’i ‘a e uooti ‘e 13 ‘a ‘Okalani.

Ko e ngaahi uooti, ‘a e ngaahi ‘elia fakasiokalafi ‘a ia ‘oku ‘iloi’aki ‘a e ongo’i ‘o e ‘ilo’anga mo e kau ki ha komiunitī, mo e ngaahi sevesi ‘oku ‘oange ki he ngaahi komiunitī. 

Ko e kau memipa ‘o e poate fakakolo 

‘Oku ‘i ai ‘a e ngaahi poate fakakolo ‘e 21 ‘i he Kosilio ‘Okalani pea ‘oku ‘i vaha’a ‘o e toko nima mo e hiva ‘a e kau memipa, ‘a ia ‘oku fili’i ‘e he kau filí mei he ngaahi ‘ēlia fakakolo ‘oku nau fakafofonga’i.

Ko e poate fakakolo takitaha ‘oku fili ‘a hono sea mo hono tokoni sea.

Ko hono ‘ilo’i ‘a ho’o poate fakakolo mo e uooti 

Te ke lava ‘o kumi ho’o poate fakakolo mo e uootí ‘a ia te ke fili ai ki he fili fakakoló ‘o ngāue’aki ‘emau me’angāue ‘i he ‘initanetí ki he feitu’u. ‘E fiema’u atu koe ‘e he me’angāue ke ke fakahū ‘a e tu’asila ho ‘apí.

Ko e hā ‘a e ngaahi fili fakakolo 

‘Oku fakahoko ‘a e ngaahi fili fakakolo ‘o fakata’u tolu ke fili mei ai ‘a e kau mēmipa fo’ou (meia, kau kaunisela, mo e kau memipa poate fakakolo) ki he kosilio fakakolo.

Ko e fili ‘i he ngaahi fai’anga fili fakakolo ’a e founga te ke lava ai ‘o fili ko hai e kau mēmipa ko iá pea ko hai te ne fakahoko ‘a e ngaahi faitu’utu’uni ‘o fakafofonga’i koe ‘i he ngaahi ‘īsiu ‘oku ne uesia ‘a ‘Okalani mo ho’o komiunitī fakakolo.

Mateuteu ke ke fili 

Te ke lava ‘o fili ‘i ho’o fai’anga fili fakakolo kapau:

• ‘oku ke lahi hake ‘i he ta’u 18; pea
• ko ha tangata’ifonua pe nofo fonua tu’uma’u; pea
• kuo ke nofo ‘i Nu’usila ‘i he si’isi’I taha ko e māhina ‘e 12 hokohoko

Te ke lava ‘o fili ‘i he ngaahi fai’anga fili ‘Okalani kapau ‘oku ke nofo ‘i he vāhenga ‘Okalani pe ma’u ‘api ‘i ai.

Fakahū ha’o kole ke ke fili mo (Ko e link ‘oku ‘oatu te ne ‘ave koe ki he peesi na’e tohi ‘i he faka-Pālangi) vakai’i pe fakafo’ou ho’o tu’asila puhameili ke fakapapau’i ‘oku ke ma’u ho’o pepa fili. 

Ko e anga e ngāue ‘o e fili puha meili 

Ko e lao he lolotongá ni ‘oku ne fakaha ko e ngaahi fili fakakolo kuopau ke fakahoko ‘aki e founga fili puha meili.

Ke fakapapau’i ‘oku tufaki atu ho’o ngaahi pepa fili ki ho’o tu’asila he lolotonga ni, ‘oku fiema’u ke ke lesisita pe ‘omai ho tu’asila fakamuimui tahá [external link]. 

Ko e ha ho’o me’a ‘e fai kapau ‘oku ‘ikai te ke ma’u ho’o pepa fili 

Kapau ‘e ‘ikai a’u atu ho’o pepa fili ki ho’o puha meili – koe’uhi kuo liliu ho’o tu’asila pe ‘oku ke ‘i he lisi fili ‘oku te’eki paaki – te ke lava ‘o fai ha fili makehe. Ko e ngaahi fili makehe ‘e ‘ataa ‘i he ngaahi feitu’u kehekehe ‘i ‘Okalani. Ko e fakaikiki ‘e toe ‘ataa atu ‘i he’ene ofi ki he taimi ko ia. 

Feitu’u ke ‘ave ki ai ho’o pepa fili 

Te ke lava ‘o ‘ave ho’o ngaahi pepa fili ki ha fa’ahinga puha tanaki meili ‘i ‘a e New Zealand Post pea ‘oku ‘ikai fiema’u ke ke totongi hono ‘ave ‘i he meili. Ka ke fakapapau’i ke a’u ki he ‘Ofisi Faifili kimu’a e taimi tāpuni ‘o e filí. 

‘E ‘i ai mo e ngaahi feitu’u ‘i he koló, ‘o kau ai ‘a e ngaahi Laipeli ‘a e Kosilio ‘i ‘Okalani mo e ngaahi supamaketi, ‘a ia te ke lava ‘o ‘ave ki ai ho’o ngaahi pepa filí.

Te mau toki paaki atu hono fakaikiki fekau’aki mo e ngaahi feitu’u ko ‘eni ‘i he’ene ofi ki he taimi ko ia. 

Fakamatala ma’a e kau kanititeiti 

Ko e kau mēmipa kuo fili ‘oku nau ma’u ‘a e ngaahi puipuitu’a kehekehe mo nau ha’u mo e ngaahi poto’I ngāue kehekehe mo e ngaahi taukei ki he tu’unga ko eni. 

‘Oku ‘ikai ke fiema’u ke ma’u ha ngaahi faka’ilonga fakaako ka ke toki hoko ko e kanititeiti ‘i he ngaahi fili fakakolo. 

Ko e fiema’u pe ke ke:

• tangata’i fonua Nu’u Sila; mo ke
• ta’u 18 pe motu’a ange ai, mo ke
• Lesisita ‘i he lisi ki he filí. 

Ko e anga ‘a e mo’ui ‘a ha taha memipa kuo fili ‘i ha ‘aho 

Ko e kau memipa kuo fili ‘oku nau fakahoko e ngaahi fatongia keheke ‘i hono fakalele faka’aho ‘o e koló. Koe’uhi ko e memipa koe kuo fili, te ke:

• tokoni ki he faitu’utu’uni ki he founga ‘e faka’aonga ai e pa’anga ‘a ‘Okalani.
• fakahoko e ngaahi faitu’utu’uni ‘e tokoni ki hono ‘uhinga’i ‘a e kaha’u hotau komiuniti
• tokoni ki hono fakatupulekina mo ’ai ke lakalakaimonū e ngaahi pisinisi
• Faitu’utu’uni ki he founga ‘e ma’u ai e ngaahi fiema’u lolotonga mo e kaha’u ma’a e ngaahi fa’unga, sevesi fakapule’anga mo e ngaahi lao
• tokoni ki hono leva’i e ngaahi koloa, ‘oku fe’unga hono mahu’inga mo e $42 piliona.

‘I ha fa’ahinga ‘aho pe, te ke lava ‘o:

• lau mo teuteu ki he ki he ngaahi uike fakataha ka hoko mai
• fili ‘i he ngaahi faitu’utu’uni kehekehe he ngaahi fakataha’anga mo e komiti
• fengāue’aki mo e kakai ke fanongo ki he’enau ngaahi fakaukau
• kau ki he ngaahi me’a ‘e fakahoko ‘o hangē ko e ngaahi fakataha ’a e kakaí, ngaahi ouau fakafonua, pe ko hano fakaava ‘o ha paaka fo’ou pe hala ki he kau heka pasikala
• fakafofonga’i e kosilio ‘i he ngaahi me’a ‘e fakahoko he komiunitī mo e ngaahi me’a ‘oku fakahoko fakafonua ‘o hange ko e Matariki, Katoanga faka-Pasifika, Taufo’ou faka-Siaina, Diwali mo e katonga Pride ‘a ‘Okalani
• Kau ki he ngaahi ngaue fakakomiunitī, ‘o hange ko e kau ngaue ko e poloseki ki hono toe fakaake ‘o e vai tō fakakolo.

Ngaahi pōto’i ngāue mo e naunau ki hono ‘ai ke ola lelei ‘a e mēmipa kuo fili 

Ngaahi tefito’i poto’i ngaue ‘oku fiema’u ki he ola lelei ‘a e memipa kuo fili mo hono fakafofonga’i ‘o e kakai ‘o ‘Okalani ‘oku fakakau ai ‘a e:

• Tauhi e taimi – ‘e ‘i ai e ngaahi taimi ngaue ‘i tu’a he taimi ngaue angamaheni ‘a e ‘Ofisi mo e fiema’u ke ue’ingofua mo lava ke fokotu’utu’u lelei ho’o taimi.
• Tauhi pau ki he Talite ‘o Uaitangi – ‘ilo ki he ha’a fakakolo, vā fekau’aki ‘o e kakai Mauli mo e ‘atakai mo e ‘ulungaanga fakafonua ko e koloa ia
• Fetu’utaki – te ke fa’a lea ki he kakaí he ngaahi fakataha mo e ngaahi me’a ‘oku fakahoko pea ‘e fiema’u ke ke tu’u mo e tuipau ‘i hono fakahā ho’o ngaahi fakakaukau mo e anga ho’o vakai.
• ‘Ilo lelei ki he ngaahi me’a faka-tekinolosia – ko e konga lahi ‘o e lakanga ‘oku kau ai ‘a e tekinolosia, ‘a ia kuopau ke ke ‘ilo ki hono ngaue’aki ‘o e ‘imeili, MS Teams, ko ha telefoni to’oto’o mo e komipiuta pe tablet.
• Fakakaukau fakapoto mo e faitu’utu’uni – ‘oku fiema’u ke ke lava ‘o fakapalanisi ‘a e ngaahi fakakaukau ‘oku fepakipaki, fakakaukau’i ‘a e ngaahi ola ‘o e ngaahi faitu’utu’uni fakapa’anga.
• Lalanga e vā fekau’aki – ‘oku fiema’u ke ke langa mo matauhi e ngaahi va ‘oku lelei mo faka’apa’apa mo e kakai mei he ngaahi ‘ulungaanga fakafonua mo e ako’anga kehekehe, ‘o kau ai e kau mēmipa ‘o e komiunitī mo e kau ngaue ‘a e kosilio.

Ko e vāhenga ‘o ha mēmipa kuo fili 

‘Oku ma’u ‘e he kau memipa kuo fili ‘a e vāhengakuo fokotu’u pau ‘e ha sino ngāue tau’atāina (Ko e Ma’u mafai Vāhenga). Ko e tu’unga vāhenga ‘oku makatu’unga ‘i he taimi kuo tu’utu’unia mo e tukupā ki he lakanga, ‘i he lahi ‘o e ‘elia mo e lahi ‘o e ngaahi tukuikolo ‘oku fakafofonga’i.

Ko e kau mēmipa ‘o e ngaahi poate ‘i he ‘avalisi ko e houa ‘e 12-24 he uike pea ‘oku totongi ‘i he vaha’a ‘o e $31,141 ki he $55,811, kae makatu’unga pe ‘i he poate fakakolo (tu’unga vāhenga ‘oku makatu’unga ‘i he lahi ‘o e ‘elia)

Ko e poate fakakolo takitaha te nau fili ha sea mo e tokoni sea mei he’enau kau mēmipa – ko e ngaahi lakanga ‘oku fiema’u ‘a e taimi taliui lahi (houa ‘e 20-40 he uike) mo ma’u e tu’unga vahenga fakata’u ‘i he vaha’a ‘o e $37,369 ki he $111,623 kae makatu’unga pe ‘i he lakanga mo e poate fakakolo.

Ko e kau mēmipa kosilio ‘oku nau ngaue taimi kakato – houa ‘e 40 pe lahi hake ai ‘i he uike – mo ma’u ‘a e $111,728 vahenga fakata’u.

Ko e Pule Koló ‘oku ngāue taimi kakato houa ‘e 40 pe lahi hake ai he uike, fakataha mo e tukupā fakapolofesinale mo e fakataautaha, ‘o kau ai ‘a e ngaahi houa ‘i tu’a he taimi ngaue mo e faka’osinga uiké mo ma’u ‘a e vahenga fakata’u ‘o e $306,952.

(Ko e link hokomai te ke ‘ave koe ki he peesi ‘oku tohi faka-Palangi) Sio ki he fakaikiiki kakato ‘o e vahenga ki he lakanga takitaha.

Ko e ngaahi sēvesi tokoni ke ke kau maí 

‘Oku anga fēfē ha’o ma’u tokoni fekau’aki mo fili 

Kapau ‘oku tali koe ke ke kau ki he fili, ka ‘oku ‘ikai malava ke fakakakato ‘a ho’o ngaahi pepa fili ‘iate koe pē, ‘e lava ke fai ho’o fili ‘i he telefoni. 

‘Oku anga fēfē ke ke ma’u tokoni ki ho’o ngaahi pepa fili 

Kapau ‘oku ke ma’u ha ngaahi faingata’a’ia fakaesino pea faka’amu ke ke hoko ko e kanititeiti ka ‘oku ‘ikai ke lava ‘o fakakakato ho’o ngaahi pepa fili ‘o ‘ikai ke tokoni’i, ‘oku lava ke ke kole ki he taha ‘o e kau mēmipa ngāue. Ko e fiema’u pe ke ke telefoni ki he ‘Ofisi Fai Fili ‘i he 09 973 5212 pe 0800 922 822 ‘o puka ha’o ‘apoinimeni.